تخمين كرد ، و فواصل اعظم سيارات را با قطر آنها تعيين نمود « 1 » ، و متن كتاب جوامع علم النجوم او به زبان عربى بسعى غوليوس در ليدن بسال 1669 م طبع شد ، اما يك ترجمه لاتينى آن از طرف يحيى اشبيلى JOHANNES HISPALENSIS در سنه 529 ه 1135 م شده كه در سنوات 1493 / 1537 م / 1546 در اروپا طبع شده بود . ترجمه دوم لاتينى آن را گرردو كريمونا GHEROR DOCREMONESE كرده كه از 1114 تا 1187 م زندگى داشت ، و كتابش در روم در سنه 1910 م طبع شد . ولى در عبرانى آن را جيكب اناتول GACOB ANATOLE پيش از 1590 م ترجمه كرده است « 2 » و دو رسالهء او در اسطرلاب و كتاب او در اصول علم نجوم با ترجمه‌هاى لاتينى آن در دست است . « 3 » جابر خراسانى و كيميا ابو موسى جابر بن حيان بن عبد اللّه مشهور به صوفى و اصلا خراسانى و ساكن كوفه بود ، كه او را فيلسوف و كيميادان و مرد مكتشف و مبتكرى شمرده‌اند ، و بدربار برمكيان بلخى و خصوصا جعفر بن يحيى ( متوفى 187 ه 802 م ) محشور و پرورده بود ، وفات او را در 200 ه 815 م در طوس خراسان نوشته‌اند . « 4 » ، و داراى تصانيف فراوانست كه به 232 جلد كتاب بالغ مىشود ، و حتى بعضى آن را 500 جلد هم گويند ، كه اكثر آن از بين رفته و برخى هم به لاتينى ترجمه شده است ، و بنابرين جابر در اروپا بنام GEBER شهرت كافى دارد ، وم ، برتلو M . BERTHELOT گويد كه جابر را در كيميا همان منزلتست كه ارسطو پيش ازو در منطق داشت . و او اولين كسى است ، كه سوداى كاويه ( كاستك سودا ) و حامض كبريتيك را بنام زيت الزاج و آب طلا ( حامض نيتر و هيدرو كلوريك ) و مركبات كاربون پوتاسيوم و كاربون سوديم را كشف كرد ، و خصائص مركبات

--> ( 1 ) - علم الفلك نللينو 40 طبع روما 1911 م و خدمات علمى مسلمانان 1 / 63 ( 2 ) - همين كتب ( 3 ) - تاريخ ادبيات صفا 1 / 115 ( 4 ) - الذريعه 2 / 55